De oud-leerling
mei 23

De oud-leerling

Ooit was ik leerling van Maarten Kooy. Aanvankelijk lag mijn ambitie helemaal niet bij de kerkmuziek, ook al studeerde ik aan het conservatorium kerkorgel. Toch begon ik met de kerkmuziekopleiding - je weet nooit waar het goed voor is - en zo kwam ik bij Maarten Kooy terecht. Voor ik het in de gaten had, ontdekte ik dat het inderdaad ergens goed voor was! De kerkmuziek kreeg me te pakken en dat is nooit meer over gegaan. 

Ik leerde Maarten kennen in zijn eigen omgeving - de Utrechtse Dom. Daar vonden op de woensdagmiddagen de kerkmuzieklessen plaats. Dat was illustratief: kerkmuziekles moet niet in een of ander leslokaal, maar op locatie, daar waar je de praktijk inademt en inoefend. 's Avonds, na de les, vormden we - de leerlingen - met een aantal vrijwilligers de vespercantorij en zongen we in de wekelijkse vesper. Voor we het wisten, gingen we tussen de les en de cantorijrepetitie plus vesper, samen eten. Onderweg van de Mariaplaats en het conservatorium naar Domplein en Dom haalden we bij een winkeltje in de Donkerstraat een heerlijk brood en flinke plakken boerenkaas. Al snel kwam daar witte wijn bij. Na de les aten en dronken we samen, de overgang van les naar maaltijd werd vloeibaar, de gesprekken werden bij brood, kaas en wijn voortgezet en beïnvloedden vervolgens de cantorijrepetitie. Positief, natuurlijk. 

Maartens faam was hem vooraf gegaan. Nieuwe kerkmuziekstudenten wisten dat hij bepaald niet gemakkelijk was. Je bent áltijd op de les aanwezig - de enige geldige reden dat je er niet bent is je eigen begrafenis. Jouw partij te hoog? - Trek je keel open en zeur niet! Keurig en precies zingen? - Maak muziek en doe niet zo braaf! Koppig, bokkig, shockerend - inderdaad, maar als je met hem op kon schieten dan bleek het boven alles inspirerend te zijn, stimulerend, kerkmuzikaal diep bevlogen. Zijn lessen prikkelden tot nadenken, al dan niet aan de hand van boute stellingen. Zijn repertoirekennis was indrukwekkend. Wat hij aanreikte was zelden theorie maar altijd praktijk. Van hem leerde ik om verder te gaan dan kennis van zaken, muzikale inzichten, verantwoorde uitvoeringspraktijken. Ze waren stuk voor stuk nodig, maar nooit het doel! Ik dacht dat ik wist wat het was om muziek te maken, maar nu ontdekte ik nieuwe dimensies: door de nodige kennis en inzichten heen kruipen om via die route bij de kern en het wezen van de muziek te geraken en die met hartstocht tot klinken te brengen. Hartstocht, altijd hartstocht, niets minder - van de meest verstilde ingehoudenheid naar de uiterste expressiviteit. Ik wist het wel, ik streefde ernaar, maar nu begon ik pas echt te ontdekken wat dat betekende, hoe het werkte. 

M.KOOY 722x1024 kopie

Op 19 mei jongstleden werd in de Dom van Utrecht de biografie van Maarten Kooy gepresenteerd. Maarten zou, als hij nog had geleefd, op die dag 90 zijn geworden. Mieke Breij, auteur van de biografie en jarenlang de rechterhand van Kooy, schetste de ontwikkelingsgang van Kooy, geïllustreerd door Domcantorij en Domorganist. Hans Kronenburg, die als predikant jarenlang partner was van Kooy, typeerde hem. De middag was een onderdompeling in een stukje eigen geschiedenis: ontmoetingen met mensen van toen, herinneringen die boven komen door de verhalen en muziek.Tegelijk werd duidelijk dat mijn Utrechtse jaren deel uitmaken van een veel grotere geschiedenis, de kerkmuzikale geschiedenis van de laatste 50 jaar van de 20ste eeuw. Ontwikkelingen, autenthieke uitvoeringspraktijken, de maatschappelijke betekenis van kerkmuziek, de eeuwige vraag waar het geld voor kerkmuziek nu weer vandaan moet komen. Op zich was die grote geschiedenis echt geen nieuwe ontdekking, maar het is goed om bij tijd en wijle weer eens met de neus op de feiten te worden gedrukt. We staan altijd op de schouders van voorgangers. Zelfs al zouden we willen dan nog kunnen we daar niet van afspringen.
Maar waarom zou je het eigenlijk willen. Je kunt het beter als aanmaning zien, stimulans, inspiratie. De tijd mag anders zijn maar diepe bevlogenheid is van alle tijden.

Het boek staat klaar om gelezen te worden. Als ik me - na het eerste bladeren en snuffelen - niet vergis, dan is het een naslagwerk. Ook Kooy maakt deel uit van een grotere geschiedenis, hij heeft die geschiedenis mede geschreven. 

Anje de Heer

 

Anje de Heer studeerd eind jaren '70-begin jaren '80 aan het Utrechts Conservatorium. Sindsdien is zij op allerlei manieren werkzaam op het brede terrein van kerkmuziek en liturgie.   

Meer informatie over de biografie

Gelezen: 1415 keer Laatst aangepast op vrijdag, 13 juli 2018 11:45