Inspiratie

Liedbundels en nog meer liedbundels incl opwekking kopie

Kerkmuziek in de pluriforme kerk

Zoveel hoofden zoveel zinnen, luidt het oude spreekwoord. Een moderne, kerkelijke variant zou kunnen zijn: zoveel hoofden, zoveel liedwensen. De foto hierbij laat een hele stapel liedbundels zien. Het zijn nog lang niet álle! En dan gaat het ook alleen nog maar over dat wat in druk is verscheen.

Heel veel liederen, heel veel wensen, ook binnen een kerk of gemeente. Hoe ga je daar mee om?  Voor voorgangers is dat vaak een hele kunst. Speciaal voor hen is er de cursus Voorganger, kerkmuziek en pluraliteit. Vier bijeenkomsten rond de invalshoeken pluraliteit, (kerk)muziek en theologie, en kerkmuzikaal beleid. Ook de bijbehorende literatuurstudie met opdrachten cirkelt rond die thema's. De afrondende vraag is: hoe integreer je de opgedane kennis en inzichten in de eigen praktijk? 

Komend najaar gaat deze cursus weer van start (voor de derde keer). Meer informatie

De cursus gaat uit van Kerkzang.nl, een van de bewoners van het Huis van de Kerkmuziek. Docenten zijn Berend Borger (theoloog en gemeentepredikant), Catrien Posthumus Meijes (kerkmusicus, cantor) en Anje de Heer (kerkmusicus, liturgist). De cursus is opgenomen in het open erkend aan bod van de permanente educatie van de Protestantse Kerk (2 studiepunten). 


Carolyn Gilette

Kerklied en actualiteit

'Toen een aarbeving Port-au Prince in Haïte acht jaar geleden in puin legde, snelden hulpverleners toe, gingen journalisten erheen om verslag te doen en schreef Carolyn Gilette een gezang. En toen vorig jaar een orkaan Houston deed overstromen, zonnen politici op maatregelen, klommen opiniemakers in de pen en schreef Carolyn Gilette een gezang.' 

Zo opent een artikel in Trouw van 23 januari 2018 over dominee Carolyn Gilette. Carolyn Gilette is verbonden aan de Overbrook Prestbyterian Church in Philadelphia, Amerika. Zij is ook kerklieddichter. Haar werk ontstaat op de huid van de actualiteit. Dat doet ze vanaf 1998. In dat jaar trok de orkaan Mitch een verwoestend spoor door Midden-Amerika. Gilette was daar net op werkbezoek geweest en was daardoor extra op het gebied betrokken. Ze schreef daarom een lied. 'Een klaagzang eigenlijk. En ik schreef hem op zo'n manier dat kerken hem misschien zouden kunnen gebruiken voor de collecte, om geld op te halen voor hulp.' Haar echtgenoot en collega zette het lied op internet en velen maakten er direct gebruik van. Inmiddels heeft Gilette een eigen website, vol met liederen bij de actualiteit. Bas de Hond, Amerika-correspondent van Trouw, noemt haar in zijn artikel 'een gezongen persbureau'. Overigens: het gaat bij deze liederen niet het verspreiden van nieuws. Lees bijvoorbeeld dit citaat: 'Een vrouw in Virginia vertelde Gillette dat ze minder negatief tegenover immigranten stond sinds ze te zingen kreeg:

Maria en Jozef, bang voor Herodes
en zijn soldaten, haastten zich heen
over de grenzen, met hun kind Jezus
vlucht'ling en Heer was Hij in één

Die vrouw had vast wel eerder discussies gehoord of gevoerd over de vraag of de VS meer of minder vluchtelingen moet opnemen. "Ja, maar als je zingt dan raakt het je hart en je hoofd op een andere manier", zegt Carolyn.'

Kerklied en actualiteit, het is op zich niets nieuws; veel kerkliederen uit de loop van de eeuwen ontstonden vanuit een concrete actuele situatie. Voor zangers van nu gaat dat om iets van vroeger, van toen. Bij de liederen van Gilette gaat het over dat wat nu in het nieuws is, en dat is toch anders.

Het interview kan hier worden gelezen. Carolyns Gilettes website: http://www.carolynshymns.com/  

 

Verwant artikel: 


johankleinnibbelinkLichte muziek in de kerk

'Lichte muziek is muziek met een beat'. Een uitspraak van Wim Ruessink in het themanummer over muziek van Handelingen (tijdschrift voor praktische theologie en religiewetenschap; zie ook hieronder). In het interview met hem kreeg hij de vraag voorgelegd 'Wat versta jij onder 'lichte muziek in de liturgie'. Zijn antwoord: 'Karakteristiek voor lichte muziek is de beat, een duidelijk, kenmerkend ritme, de puls in de muziek, een steeds herhaalde (maat)slag. Lichte muziek is dus te omschrijven als muziek met een beat, te begeleiden met een band.'

Het lijkt zo gemakkelijk - muziek met een beat, te begeleiden met een band. Maar in de praktijk blijkt het een hele hobbel. Hoe doe je dat, lichte muziek in de liturgie? Betekent het dat je per se van kleur moet verschieten? Kan het anders? De Beraadgroep Liturgie en Kerkmuziek van de Protestantse Kerk in Friesland organiseert met oog op deze vragen de themamiddag Lichte muziek in de kerk. Het doel van deze middag is te leren hoe je op een zinvolle manier lichte muziek kunt integreren in vieringen, en hoe je de kwaliteit van lichte muziek in de viering kunt verhogen. Johan Klein Nibbelink zal vertellen over zijn werk als popcantor in Winterswijk (hij is daar de naaste collega van Wim Ruessink) en zijn verdere activiteiten op dit vlak. Ulbe Tjallingii spreeks verder over de plaats van lichte muziek in parochievieringen. Verder zingt het jongerenkoor Spirit of Joy muziek die ze regelmatig in eucharistievieringen zingen. 

Datum: 10 maart 2018; tijd: 13.30-17.00 uur; plaats: St. Franciscuskerk, Lycklamaweg 6, Wolvega. Informatie: orgelspel@hotmail.com, 06 14859557.

 

Verwante artikelen:


een door God geschonken gaveTijd om te lezen?

Twee tips voor ieder die dezer dagen wat meer tijd heeft om te lezen (natuurlijk met passende muziek erbij):

Luther en Nederland

Het Nederlandse protestantisme, en dus ook de Nederlandse protestantse kerkmuziek, is vooral calvinistisch geörienteerd. Maar vergis je niet, er is in die Nederlandse kerkmuziek wel degelijk sprake van 'Luthers erfenis'. En die gaat verder dan de Liturgische Beweging en de aandacht daarbinnen voor de Lutherse kerkmuzikale traditie. Wie meer wil weten over het lutherse kerklied alhier in de 19de- en 20ste eeuw of over de relatie tussen Luthers opvatting en het lied in zending en evangelisatie moet het boek Een door God geschonken gave. Luthers erfenis in de Nederlandse Protestantse Kerkmuziek eens ter hand nemen. Het gaat hier om deel 25 (2017) van het Jaarboek voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme na 1800. In acht verschillende artikelen wordt het onderwerp belicht. Op deze manier komen er allerlei invalshoeken, boeiende praktijken en ontwikkelingen aan de orde. Behalve de twee al genoemde artikelen (van respectievelijk Hans Jansen en Jan Smelik), zijn er bijdragen van Geert Procee (over de Lutherse Kerk in Utrecht), Jan Hage (over de invloed van de 20ste-eeuwse Duitse kerkmuziekbeweging in Nederland), Mieke Breij (over Dolf Hendrikse en Maarten Kooij), Paul van Trigt (over Jan Wit) en Klaas Holwerda (over het Liedboek van 2013). Dick Akerboom legt onder dit alles een goed fundament met het openingsartikel over Luthers visie op liturgie en kerkmuziek (en denk niet dat er over dat laatste al voldoende geschreven is, want het is een waardevol, breed overzicht!). 

Een uitgave van Meinema. Zie voor meer informatie hier


Verheffing en solidariteit

Vakvereniging voor katholieke kerkmusici

In 2017 vierde de KDOV, een van de bewoners van het Huis van de Kerkmuziek, zijn 100-jarig bestaan. Ter gelegenheid daarvan verscheen het boek Verheffing en solidariteit. Een eeuw Katholieke Dirigenten en Organisten Vereniging 1917-2017, en daarin wordt de geschiedenis van de 100-jarige verteld. Enerzijds veel feiten en details waar je maar net in geïnteresseerd moet zijn. Maar anderzijds een bijzonder illustratief verhaal over een voortdurende inzet voor de kwaliteit van liturgische muziek, de vakbekwaamheid van de spelers in het veld en een eerlijke rechtspositie voor de kerkmusici. De KDOV - Katholieke Dirigenten- en Organisten Vereniging begon zijn leven in 1917 als Rooms-Katholieke Organisten en Directeuren Vereeniging; in 1959 werden de 'directeuren' 'dirigenten' en bovendien wisselden zij van plaats met de organisten, kenmerkend voor de rooms-katholieke kerkmuzikale praktijk. Als je het boek doorleest bekruipt je de gedachte 'eigenlijk is er niets verandert. Nog altijd moet er aandacht gevraagd worden voor de kwaliteit van muziek in de liturgie, voor de belangen van vakbekwamen kerkmusici, voor opleidingen.' Dat is ook wat de auteur in het slothoofdstuk benadrukt. De titel van dat hoofdstuk: Epiloog: De geschiedenis herhaalt zich, maar nooit op dezelfde manier

Een uitgave van Verloren. Zie voor meer informatie hier


The Psalm experience

Maatschappelijk relevant? 

Heeft (kerk)muziek maatschappelijke relevantie? Voor de mensen uit het vak is dat doorgaans geen vraag. Zij zijn er van overtuigd en dat is maar goed ook. Anderen aarzelen misschien. Ja? Nee? Lees in dit verband eens de impressie van The Psalm Experience in New York, waar het Nederlands Kamerkoor aan meewerkte (eerder dit jaar ging dit programma in Nederland onder de kop 150 Psalms. Het verslag werd geschreven door de directeur van het NKK. Je aarzelt geen moment meer als iemand je de vraag naar de relevantie van (kerk)muziek stelt... Je vindt het verslag hier

 

Verwant artikel: 


Handelingen2017 4 omslag totaal

Geen geloof zonder muziek

Themanummer

Con Spirito. Geen geloof zonder muziek - dat is de invalshoek van het themanummer over muziek en geloof van Handelingen. Tijdschriften voor Praktische T

heologie en Religiewetenschap. Het is een waardevolle uitgave, met artikelen van auteurs die allemaal op een of andere manier werkzaam zijn op het snijvlak van theologie en muziek.

Sommige artikelen geven inzicht, zoals het artikel van Willem Marie Speelman over de betekenis van muziek. Ooit gerealiseerd dat het daarbij gaat om beweging en volgen? Even inzichtgevend is het artikel van Jannieke Bruin-Mollenhorst waarin ze muziek typeert als een toevluchtsoord, ruimte voor rust en focus.

Andere artikelen zijn informatief; zo geeft Marcel Zwitser een beschrijving van de ontwikkeling van het Gregoriaans. En nee, dat is geen artikel voor de liefhebber, want het gaat over de wisselwerking tussen liturgie, tijd en cultuur. Even informatie is het artikel van Marcel S. Zwitser over de muziek van Olivier Messiaen, Arvo Pärt en Sofia Gubajdulina, muziek voor de concertzaal, muziek die christelijke spiritualiteit ademt.

Twee artikelen geven inzicht in het werken met muziek in het pastoraat. Annemiek Vogels beschrijft hoe zij werkt met 'Bach als pastor', Kerstin Storch vertelt hoe belangrijk muziek is in haar werk als geestelijk verzorger en ook waarom dat zo is. René Rosmolen noemt een sprekend begrip in een korte tekst over zingen met demente bewoners: viergeheugen. Een waardevolle term. 

De praktijk staat centraal in artikelen over kinderen (Anje de Heer i.s.m. Catrien Posthumus Meyjes) en jongeren (Jaap van den Akker), en in het mooie interview met Wim Ruessink over zijn geïntegreerde kerkmuzikale praktijk in Winterswijk. Praktisch op een andere manier is het artikel van Lydia Vroegindeweij over de mogelijkheden van de Kerkliedwiki. 

Meer informatie over dit nummer is hier te vinden. 


Arvo Part Ratzingeri preemia MVx'Nobelprijs voor Theologie' voor Arvo Pärt


Paus Franciscus reikte op 18 november jl. de Ratzinger Prijs uit aan Arvo Pärt. De Ratzinger Prijs is een theologische prijs; in de wandelgangen spreekt men ook wel over de Nobelprijs voor Theologie. Voor het eerst wordt de prijs nu ook aan een niet-theoloog uitgereikt. Of is een componist als Pärt in feite een theoloog? De toekenning van deze prijs voor opmerkelijk theologische onderzoek aan een componist is hoe dan ook veelzeggend. 

Bij de prijsuitreiking bespeelde Pärt een vleugel van Joseph Ratzinger of wel Paus Benedictus XVI. Hij begeleidde o.a. Matteo Ruggeri, 13-jarige solist van het koor van de Accademia Nazionale di Santa Cecilia, in zijn Vater Unser. Datzelfde stuk, opgedragen aan Benedictus, klonk eerder in het Vaticaan, namelijk bij het 60-jarig priesterjubileum van Paus Benedictus. Een opname van Pärt en Ruggeri is hier te zien en te beluisteren. 


liederen met een verhaal

Muziek laat de bijbel spreken

Onder deze titel verscheen op www.preekwijzer.nl een mooie blog. De schrijver is Heleen Weimar, predikant in Hilversum en samen met Wim Kloppenburg auteur van het boek Liederen met een verhaal. Acht bijbelse cantica (Skandalon 2015). Een citaat: 'Muziek geeft duiding aan teksten, een non-verbale intepretatie'. 

En: 'Het ontstaan van verbindingen tussen mensen onderling, wereldwijd en de eeuwen door, met de hemel en de aarde en met teksten die daarover gaan – dat is precies wat ik hoop dat er in een dienst of in een preek gebeurt. En daar kan muziek dus een grote rol in spelen. 'De laatste jaren ben ik aan het ontdekken hoe vruchtbaar het kan zijn om met name rondom bijbellezing, uitleg en verkondiging muziek te betrekken''. 

Hoe de auteur dat doet? Lees hier de de hele blogtekst. Meer over het boek Liederen met een verhaal is hier te vinden. 


Woordwolk Mijn leven is een splinter aan de tijd

Nogmaals: Kerkmuzikaal pastoraat

Het onderstaande berichtje werd opgepikt door iemand die onderzoek doet naar 'ervaringen in het toepassen van muziek (zingen/spelen/luisteren) in een individuele of kleine groepsgerichte pastorale setting’. 

Dat leidde vervolgens tot een bescheiden informatieve ronde onder een aantal theologen en kerkmusic. Het resultaat laat een boeiend overzicht van ervaringen, gedachten en literatuur zien. Aan de ene kant is duidelijk dat muziek in het pastoraat een belangrijke en vooral ook geheel eigen rol kan spelen. Aan de andere kant werd ook duidelijk dat er weinig over bekend is. Kortom: het belang van (kerk)muziek in het pastoraat is duidelijk, maar het hoe-en-wat is veel minder duidelijk - dat gaat vooral tastenderwijs. 

De uitkomsten van de informatieronde zijn in een document verzameld. Dat kan hier worden gedownload.

Reacties en aanvullingen horen we ook nu heel graag! Reageer.

 

Verwante artikelen:


Kerkmuzikaal pastoraat?lewy body dementia 2

Een klein maar opmerkelijk berichtje in ZINGmagazine van juli/augustus 2017. Het heet Muziek en dementie en het gaat over het project 'Mind the music'. Studenten van het Utrechts Conservatorium gaan, in samenwerking met een grote zorgorganisatie, eens per week op bezoek bij mensen met dementie. Ze spelen en zingen liederen van vroeger, improviseren, luisteren samen naar hun beider lievelingsmuziek. 

Idee voor de kerkmusicus: Kerkmuzikaal pastoraat bij hoogbejaarden, al dan niet met dementie, of anderen die aan huis gebonden zijn? 

Zijn er kerkmusici die met zo'n vorm van kerkmuzikaal pastoraat ervaring hebben? Zo ja, laat het ons dat weten via info@huisvandekerkmuziek.nl

Informatie over Mind the music
Leestip: Michael Heymel, Wie man mit Musik für die Seele sorgt. Uitg. Grünewald (2006)

 

Verwante artikelen:


De andere klank van het Liedboek

LiedboekSessions cd voorzijde

Benieuwd naar de andere klank van het Liedboek?

Luister dan eens naar de cd: Sessions - Het Liedboek: veelzijdig en verrassend. Veertien liederen uit het Liedboek, gearrangeerd, gespeeld en gezongen door Johan Klein Nibbelink (gitaren, basgitaar, HandSonic, sequenser, zang), Wim Ruessink (toetsen, tenorblokfluit, tin whistle, low whistle, melodica, zang) en Marianne Westerveld (sopraansax, altsax, tenorsax, basgitaar, zang). Het klankbeeld van lichte muziek, met elementen uit pop, jazz, folk en klassiek - niet omdat het moet maar omdat het past. 

Naar aanleiding van de cd kan een voorstelling worden geboekt, waarbij lokale muzikanten kunnen mee-jammen. Zie voor meer informatie www.liedboeksessions.nl.

Verwante artikelen:

  • Zie voor het onderwerp Lichte muziek in de liturgie ook op de speciale pagina over dit onderwerp;

In de kerk is iedereen muzikaal


Ook al zal niet iedereen zomaar van zichzelf zeggen dat hij of zij muzikaal is, het is een feit dat heel veel mensen wat met muziek hebben.*) Meestal gaat dat ook verder dan de ervaring dat iets een ‘een mooie compositie’ is of ‘een leuk nummer’. Muziek kan mensen diep raken, muziek raakt door het luisteren of spelen geladen met betekenis en ervaring. Geen wonder dat kerk en muziek een koppel zijn. Of: geloof en muziek. Of: zingeving en muziek. In het Huis van de Kerkmuziek gaat het over die combinatie.

Bij muziek gaat het over mensenkoor2

Muziek kan actief en passief. Actief als je zelf musiceert, passief als je luistert. Hoewel, passief?Dat is nog maar de vraag. Mensen gaan door luisteren bewegen – een voet tikt, een hand beweegt, even is er een luchtgitaar, er wordt een dansje gemaakt, er wordt mee geneuried, gehumd, gezongen. Bij muziek gaat het over de hele mens. Als je zelf speelt of zing geldt dat nog meer. Dan is het hele lichaam erbij betrokken, via armen, handen en vingers, via lippen, mond en adem, via intellect, verbeeldingskracht en inlevingsvermogen. Muziek appelleertaan gehoor en aan herkenning van klank en patroon, het heeft te maken met emotie en regulering van emotie, met stress en stressbeleving, met motivatie en stimulans. En dat niet alleen op individueel niveau, want als je samen musiceert ontstaat er één muzikale beweging, één stroom, één uitwisseling. Muziek is samenbindend en tegelijk uiting van gezamenlijkheid. Geen wonder dat muziek juist in de kerk, in de gezamenlijkheid van de liturgie, een plaats heeft. In het Huis van de Kerkmuziek gaat het ook daarover.

Kerk en muziek

In de kerk wordt muziek gemaakt. Het is zelfs een van de weinige plaatsen waar mensen die niet zelf een instrument bespelen, op een koor zitten of regelmatig naar concerten gaan, toch actief muziek maken. Samenzang – samen zingen – is een van de kenmerken van een kerkdienst. Die samenzang wordt begeleid door een of meerdere instrumenten, die samenzang kan ook omlijst en geïnitieerd worden door een koor of een voorzanger. Zo gaat het al eeuwenlang. Zo ontstond er een rijk repertoire en dat breidt zich nog steeds uit. Gewone kerkliederen maar ook grote en indrukwekkende composities zoals de cantates van Bach of het Requiem van Mozart. Muziek waarin de gewone kerkganger, de gewone liefhebber en de vakmensen elkaar ontmoeten, elkaar inspireren, adem en emoties delen. In het Huis van de Kerkmuziek gaat het over die ontmoeting, die wederzijdse inspiratie.

*) naar: Henkjan Honing, Iedereen is muzikaal. Wat we weten over het luisteren naar muziek. Uitgeverij Nieuw Amsterdam, 2012.