Inspiratie

Handelingen2017 4 omslag totaalGeen geloof zonder muziek

Themanummer

Con Spirito. Geen geloof zonder muziek - dat is de invalshoek van het themanummer over muziek en geloof van Handelingen. Tijdschriften voor Praktische Theologie en Religiewetenschap. Het is een waardevolle uitgave, met artikelen van auteurs die allemaal op een of andere manier werkzaam zijn op het snijvlak van theologie en muziek.

Sommige artikelen geven inzicht, zoals het artikel van Willem Marie Speelman over de betekenis van muziek. Ooit gerealiseerd dat het daarbij gaat om beweging en volgen? Even inzichtgevend is het artikel van Jannieke Bruin-Mollenhorst waarin ze muziek typeert als een toevluchtsoord, ruimte voor rust en focus.

Andere artikelen zijn informatief; zo geeft Marcel Zwitser een beschrijving van de ontwikkeling van het Gregoriaans. En nee, dat is geen artikel voor de liefhebber, want het gaat over de wisselwerking tussen liturgie, tijd en cultuur. Even informatie is het artikel van Marcel S. Zwitser over de muziek van Olivier Messiaen, Arvo Pärt en Sofia Gubajdulina, muziek voor de concertzaal, muziek die christelijke spiritualiteit ademt.

Twee artikelen geven inzicht in het werken met muziek in het pastoraat. Annemiek Vogels beschrijft hoe zij werkt met 'Bach als pastor', Kerstin Storch vertelt hoe belangrijk muziek is in haar werk als geestelijk verzorger en ook waarom dat zo is. René Rosmolen noemt een sprekend begrip in een korte tekst over zingen met demente bewoners: viergeheugen. Een waardevolle term. 

De praktijk staat centraal in artikelen over kinderen (Anje de Heer i.s.m. Catrien Posthumus Meyjes) en jongeren (Jaap van den Akker), en in het mooie interview met Wim Ruessink over zijn geïntegreerde kerkmuzikale praktijk in Winterswijk. Praktisch op een andere manier is het artikel van Lydia Vroegindeweij over de mogelijkheden van de Kerkliedwiki. 

Meer informatie over dit nummer is hier te vinden. 


Arvo Part Ratzingeri preemia MVx'Nobelprijs voor Theologie' voor Arvo Pärt


Paus Franciscus reikte op 18 november jl. de Ratzinger Prijs uit aan Arvo Pärt. De Ratzinger Prijs is een theologische prijs; in de wandelgangen spreekt men ook wel over de Nobelprijs voor Theologie. Voor het eerst wordt de prijs nu ook aan een niet-theoloog uitgereikt. Of is een componist als Pärt in feite een theoloog? De toekenning van deze prijs voor opmerkelijk theologische onderzoek aan een componist is hoe dan ook veelzeggend. 

Bij de prijsuitreiking bespeelde Pärt een vleugel van Joseph Ratzinger of wel Paus Benedictus XVI. Hij begeleidde o.a. Matteo Ruggeri, 13-jarige solist van het koor van de Accademia Nazionale di Santa Cecilia, in zijn Vater Unser. Datzelfde stuk, opgedragen aan Benedictus, klonk eerder in het Vaticaan, namelijk bij het 60-jarig priesterjubileum van Paus Benedictus. Een opname van Pärt en Ruggeri is hier te zien en te beluisteren. 


liederen met een verhaal

Muziek laat de bijbel spreken

Onder deze titel verscheen op www.preekwijzer.nl een mooie blog. De schrijver is Heleen Weimar, predikant in Hilversum en samen met Wim Kloppenburg auteur van het boek Liederen met een verhaal. Acht bijbelse cantica (Skandalon 2015). Een citaat: 'Muziek geeft duiding aan teksten, een non-verbale intepretatie'. 

En: 'Het ontstaan van verbindingen tussen mensen onderling, wereldwijd en de eeuwen door, met de hemel en de aarde en met teksten die daarover gaan – dat is precies wat ik hoop dat er in een dienst of in een preek gebeurt. En daar kan muziek dus een grote rol in spelen. 'De laatste jaren ben ik aan het ontdekken hoe vruchtbaar het kan zijn om met name rondom bijbellezing, uitleg en verkondiging muziek te betrekken''. 

Hoe de auteur dat doet? Lees hier de de hele blogtekst. Meer over het boek Liederen met een verhaal is hier te vinden. 


Woordwolk Mijn leven is een splinter aan de tijd

Nogmaals: Kerkmuzikaal pastoraat

Het onderstaande berichtje werd opgepikt door iemand die onderzoek doet naar 'ervaringen in het toepassen van muziek (zingen/spelen/luisteren) in een individuele of kleine groepsgerichte pastorale setting’. 

Dat leidde vervolgens tot een bescheiden informatieve ronde onder een aantal theologen en kerkmusic. Het resultaat laat een boeiend overzicht van ervaringen, gedachten en literatuur zien. Aan de ene kant is duidelijk dat muziek in het pastoraat een belangrijke en vooral ook geheel eigen rol kan spelen. Aan de andere kant werd ook duidelijk dat er weinig over bekend is. Kortom: het belang van (kerk)muziek in het pastoraat is duidelijk, maar het hoe-en-wat is veel minder duidelijk - dat gaat vooral tastenderwijs. 

De uitkomsten van de informatieronde zijn in een document verzameld. Dat kan hier worden gedownload.

Reacties en aanvullingen horen we ook nu heel graag! Reageer.


Kerkmuzikaal pastoraat?lewy body dementia 2

Een klein maar opmerkelijk berichtje in ZINGmagazine van juli/augustus 2017. Het heet Muziek en dementie en het gaat over het project 'Mind the music'. Studenten van het Utrechts Conservatorium gaan, in samenwerking met een grote zorgorganisatie, eens per week op bezoek bij mensen met dementie. Ze spelen en zingen liederen van vroeger, improviseren, luisteren samen naar hun beider lievelingsmuziek. 

Idee voor de kerkmusicus: Kerkmuzikaal pastoraat bij hoogbejaarden, al dan niet met dementie, of anderen die aan huis gebonden zijn? 

Zijn er kerkmusici die met zo'n vorm van kerkmuzikaal pastoraat ervaring hebben? Zo ja, laat het ons dat weten via info@huisvandekerkmuziek.nl

Informatie over Mind the music
Leestip: Michael Heymel, Wie man mit Musik für die Seele sorgt. Uitg. Grünewald (2006)

 


De andere klank van het Liedboek

LiedboekSessions cd voorzijde

Benieuwd naar de andere klank van het Liedboek?

Luister dan eens naar de cd: Sessions - Het Liedboek: veelzijdig en verrassend. Veertien liederen uit het Liedboek, gearrangeerd, gespeeld en gezongen door Johan Klein Nibbelink (gitaren, basgitaar, HandSonic, sequenser, zang), Wim Ruessink (toetsen, tenorblokfluit, tin whistle, low whistle, melodica, zang) en Marianne Westerveld (sopraansax, altsax, tenorsax, basgitaar, zang). Het klankbeeld van lichte muziek, met elementen uit pop, jazz, folk en klassiek - niet omdat het moet maar omdat het past. 

Naar aanleiding van de cd kan een voorstelling worden geboekt, waarbij lokale muzikanten kunnen mee-jammen. Zie voor meer informatie www.liedboeksessions.nl.


In de kerk is iedereen muzikaal


Ook al zal niet iedereen zomaar van zichzelf zeggen dat hij of zij muzikaal is, het is een feit dat heel veel mensen wat met muziek hebben.*) Meestal gaat dat ook verder dan de ervaring dat iets een ‘een mooie compositie’ is of ‘een leuk nummer’. Muziek kan mensen diep raken, muziek raakt door het luisteren of spelen geladen met betekenis en ervaring. Geen wonder dat kerk en muziek een koppel zijn. Of: geloof en muziek. Of: zingeving en muziek. In het Huis van de Kerkmuziek gaat het over die combinatie.

Bij muziek gaat het over mensenkoor2

Muziek kan actief en passief. Actief als je zelf musiceert, passief als je luistert. Hoewel, passief?Dat is nog maar de vraag. Mensen gaan door luisteren bewegen – een voet tikt, een hand beweegt, even is er een luchtgitaar, er wordt een dansje gemaakt, er wordt mee geneuried, gehumd, gezongen. Bij muziek gaat het over de hele mens. Als je zelf speelt of zing geldt dat nog meer. Dan is het hele lichaam erbij betrokken, via armen, handen en vingers, via lippen, mond en adem, via intellect, verbeeldingskracht en inlevingsvermogen. Muziek appelleertaan gehoor en aan herkenning van klank en patroon, het heeft te maken met emotie en regulering van emotie, met stress en stressbeleving, met motivatie en stimulans. En dat niet alleen op individueel niveau, want als je samen musiceert ontstaat er één muzikale beweging, één stroom, één uitwisseling. Muziek is samenbindend en tegelijk uiting van gezamenlijkheid. Geen wonder dat muziek juist in de kerk, in de gezamenlijkheid van de liturgie, een plaats heeft. In het Huis van de Kerkmuziek gaat het ook daarover.

Kerk en muziek

In de kerk wordt muziek gemaakt. Het is zelfs een van de weinige plaatsen waar mensen die niet zelf een instrument bespelen, op een koor zitten of regelmatig naar concerten gaan, toch actief muziek maken. Samenzang – samen zingen – is een van de kenmerken van een kerkdienst. Die samenzang wordt begeleid door een of meerdere instrumenten, die samenzang kan ook omlijst en geïnitieerd worden door een koor of een voorzanger. Zo gaat het al eeuwenlang. Zo ontstond er een rijk repertoire en dat breidt zich nog steeds uit. Gewone kerkliederen maar ook grote en indrukwekkende composities zoals de cantates van Bach of het Requiem van Mozart. Muziek waarin de gewone kerkganger, de gewone liefhebber en de vakmensen elkaar ontmoeten, elkaar inspireren, adem en emoties delen. In het Huis van de Kerkmuziek gaat het over die ontmoeting, die wederzijdse inspiratie.

*) naar: Henkjan Honing, Iedereen is muzikaal. Wat we weten over het luisteren naar muziek. Uitgeverij Nieuw Amsterdam, 2012.