Inspiratie

Kamerkoor Portrait Pano blauw kopie

Kerkmuziek in de Top 2000?

Het Nederlands Kamerkoor wil in de Top 2000. Niet met zomaar koormuziek, maar met vijf werken die stuk voor stuk gerelateerd zijn aan kerkmuziek: 

1. Nederlands Kamerkoor | O Magnum Mysterium - Francis Poulenc
2. Nederlands Kamerkoor | Most Holy Mother of God - Arvo Pärt
3. Nederlands Kamerkoor | Lobet den Herrn - J.S. Bach
4. Nederlands Kamerkoor | O Sacrum Convivium - O. Messiaen
5. Nederlands Kamerkoor | Os Justi - A. Bruckner

Meedoen? Volg dan deze aanwijzingen van het Nederlands Kamerkoor. 


Logo Academie Muziek en Theologie

Cursus Academie Muziek & Theologie

De Academie Muziek & Theologie biedt in 2019 voor de tweede maal een cursus aan voor (leidinggevende) muzikanten en zangers in de kerk. Deze cursus is ontwikkelt door Kees van Setten en Frank den Bakker en in 2018 vond ze voor het eerst plaats. Er wordt gewerkt aan de praktische muzikale en liturgische vaardigheden, en verder verdiepen de deelnemers zich in de (theologische) achtergronden van de muziek. De Academie Muziek & Theologie richt zich vooral op de kerkmuzikale praktijk waarin allerlei stijlen en praktijken door elkaar zijn gaan lopen. 

Docenten aan de cursus van 2018 zijn Frank den Bakker, Roel Bosch, Jaco Mulder, Wim Ruessink, Kees van Setten en Bart Visser. Met hen gaan de deelnemers door een veelheid van muziekpraktijken en invalshoeken heen: wereldmuziek (Wim Ruessink), het opstellen van een werkplan (Bart Visser), werken met een leadsheet (Frank den Bakker), percussieinstrumenten (Jaco Mulder), psalmen (Roel Bosch) en nog meer psalmen (Kees van Setten). 

De cursus vindt plaats op drie zaterdagen: 2 februari, 2 maart en 30 maart, in Maarssenbroek. Meer informatie: zie hier


Siegfried Reda in Den Haag

Flyer Concert 8 December 2018 3

Dit jaar is het 50 jaar geleden dat Siegfried Reda overleed. Reda (1916-1968), componist en organist, was een belangrijk figuur binnen de kerkmuziekvernieuwingsbeweging van de 20e eeuw. In de Kloosterkerk te Den Haag wordt Siegfried Reda daarom herdacht met een speciaal concert, zaterdagavond 8 december (20.15u). 
Dit concert is bijzonder, omdat de kleindochter van Reda meewerkt, evenals zijn opvolger. Elisabeth Reda dirigeert het Duitse vocaal ensemble Vox Avis uit Oldenburg. Gijs Burger, organist van het Reda-Schuke-orgel in de Petrikirche, Mülheim a/d Ruhr) bespeelt het orgel van de Kloosterkerk. Ook Geerten van de Wetering, organist van de Kloosterkerk, werkt mee.

Op het programma staan vanzelfsprekend werken van Reda.Daarnast is ook muziek van belangrijke inspiratiebronnen voor de vernieuwers in de 20ste eeuw te horen: Distler, Vogel, Raphael, Sweelinck en Schütz. 
Voor aanvang van dit concert, vanaf 19.45u, zullen Elisabeth Reda en Gijs Burger een korte inleiding geven over het leven en werk van Reda en een toelichting op het programma.

Meer info is te vinden op www.kunstcentrum-kloosterkerk.nl

 

Verder lezen


Muziekreligiebij Sjofar etc

Muziekreligie gaat niet over muziek in religieuze context. Het gaat over muziek als religie. Sterker nog, muziek als vervanging van dat waar het bij religie om gaat. En 'religie' is dan vooral het christelijk geloof, zoals dat de Westerse cultuur eeuwenlang heeft gestempeld. Vooral in Duitsland kwam aan het begin van de 19de eeuw deze visie op. De grote naam: Beethoven. 
In het septembernummer van Sjofar, het blad van Stichting Continental Sound & Christian Artist, doet musicoloog Marcel S. Zwitser hier een boekje over open. Het boekje in kwestie verscheen in 2017. Het werd geschreven door Helmut Loos, onder de titel E-musik. Kunstreligion der Moderne. Een citaat uit het artikel: 'Eén van de middelen die de Verlichtingsdenkers inzetten om de macht van de Kerk in Europa te breken, was een veranderde muziekappreciatie, waarbij de vocale kerkmuziek werd geseculariseerd, terwijl instrumentale muziek werd gesacraliseerd. 'Heilige muziek ('musica sacra') was voortaan niet meer 'muziek voor heilige gelegenheden' (liturgie), maar de muziek - en dan vooral: tekstloze, instrumentale muziek - werd zelf heilig verklaard, omdat de harmonie en de schoonheid ervan indrukken van een reinere wereld opriepen.'' Zo ontstond de E-musik, ernste Musik (tegengesteld aan U-Musik, unterhaltungsmusik. 
Boeiende gedachte van Zwitser: 'het is wellicht niet zozeer de klassieke muziek in het algemeen die uit onze cultuur verdwijnt, maar het zijn veeleer de laatste resten van deze schoonheidscultus'. 

Marcel S. Zwitser, 'Twee eeuwen Duitse muziekreligie'. Sjofar nr. 458, jg. 45 (september 2018). 


Muziek maken: een daad van verzetRemco de Graas

Het is een typerende uitspraak voor Remco de Graas, cantor van de Dom van Utrecht, muziek maken als daad van verzet. 'Muziek maken is een daad van verzet. Tegen alles wat je uit handen valt, alles waar mensen aan ten onder gaan, tegen agressie, desinteresse. Dat soort categorieën. Kunst in bredere zin –ook in de kerk– biedt schoonheid en troost. En adeldom verplicht.' 

Staat er dan zondag op zondag - tijdens de kerkdiensten - en zaterdag op zaterdag - tijdens de beroemde en geliefde Zaterdagmiddagmuziek in de Utrechts Dom een verzetsman te musiceren? Waarom zou je überhaupt muziek maken een daad van verzet willen noemen? Het Reformatorisch Dagblad interviewde de domcantor. Hij maakt liever kérkmuziek in een kerk dan in een concertzaal. Want kerkmuziek kan nooit de volle betekenis verwerven buiten de liturgie. 'De kracht van de liturgie is enorm. Mensen vragen nog weleens waarom het allemaal zo moet. Nou, doe maar gewoon mee. Desnoods twintig jaar. En dan praten we nog eens.'

Boude uitspraken? Lees het hele interview.

Remco de Graas: muziek maken is een daad van verzet. Reformatorisch Dagblad 01 11 2018


Gezangen, gereformeerden en drukkers

Kopie van ND 040718 Promotie JvdKnijff

Bij alle kerkliedbundels die de laatste jaren verschenen, en bij het vele repertoire dat niet in gedrukte vorm maar via allerlei media zijn weg vindt, zou je haast vergeten dat er ook liedbundels zijn die al eeuwen meegaan. Zo'n bundel is de Eenige Gezangen. Dit bundeltje is geworteld in de Nederlandse Reformatie, want toen in 1566 de psalmberijming van Datheen verscheen, stonden achter de psalmberijming ook nog enkele gezangen - Eenige Gezangen. Aanvankelijk zeven maar dat werden er in de loop van de jaren iets meer. In kerken binnen de bevindelijke hoek van het Nederlandse kerkpalet worden deze gezangen nog steeds gezongen en het zijn letterlijk ook de enige gezangen die hier in de liturgie functioneren.
Waar komen ze eigenlijk vandaan? Jaco van der Knijff hield zich jaren met deze vraag bezig. Begin juli 2018 promoveerde hij op zijn onderzoek. 

Het Nederlands Dagblad publiceerde een interview met de promovendus. De Rijksuniversiteit van Groningen, waar Van der Knijff promoveerde, geeft natuurlijk ook informatie. En de dissertatie is bij de uitgever verkrijgbaar. 

 


Liedboeken en nog meer liedboeken klein

Kerkmuziek in de pluriforme kerk

Zoveel hoofden zoveel zinnen, luidt het oude spreekwoord. Een moderne, kerkelijke variant zou kunnen zijn: zoveel hoofden, zoveel liedwensen. De foto hierbij laat een hele stapel liedbundels zien. Het zijn nog lang niet álle! En dan gaat het ook alleen nog maar over dat wat in druk is verscheen.

Heel veel liederen, heel veel wensen, ook binnen een kerk of gemeente. Hoe ga je daar mee om?  Voor voorgangers is dat vaak een hele kunst. Speciaal voor hen is er de cursus Voorganger, kerkmuziek en pluraliteit. Vier bijeenkomsten rond de invalshoeken pluraliteit, (kerk)muziek en theologie, en kerkmuzikaal beleid. Ook de bijbehorende literatuurstudie met opdrachten cirkelt rond die thema's. De afrondende vraag is: hoe integreer je de opgedane kennis en inzichten in de eigen praktijk? 

Komend najaar gaat deze cursus weer van start (voor de derde keer). Meer informatie

De cursus gaat uit van Kerkzang.nl, een van de bewoners van het Huis van de Kerkmuziek. Docenten zijn Berend Borger (theoloog en gemeentepredikant), Catrien Posthumus Meijes (kerkmusicus, cantor) en Anje de Heer (kerkmusicus, liturgist). De cursus is opgenomen in het open erkend aan bod van de permanente educatie van de Protestantse Kerk (2 studiepunten). 


Meezingen bij kerkmuziekexamens?

MatthijsvanderWilt 1080x675 2

Nieuwe kerkmusici - wie zijn zij? wat doen zij?

Eind juni doen drie studenten van Codarts (het conservatorium van Rotterdam) examen kerkmuziek. Het is mogelijk om mee te zingen bij deze examens in een 'ad hoc gemeentekoor' dat door een examenkandidaat wordt geleid. Elk van de kandidaten presenteert dan ook twee samenvattingen van door hem geschreven papers. 

De datum is 29 juni 2018. Er zijn drie examens: 

  • 11.00 - 12.30 uur, Matthijs Breukhoven
  • 13.30 - 15.00 uur, Martien de Vos
  • 15.00 - 16.30 uur, Matthijs van der Wilt. 

Belangstelling? Stuur dan een mail naar de coördinator, adzwiep@codarts.nl 

 

Meer weten over de opleiding kerkmuziek aan het conservatorium?

Lees dan hier verder. 


Foto 6

Music & Memory 

Iedereen die het belang inziet van muziek in het pastoraat, zeker bij dementerende ouderen, zou eens moeten rondkijken op de site van Music & Memory. Deze organisatie werkt met speciale vrijwilligers - 'luistervrijwilligers' - die samen met bewoners van verpleeghuizen via een iPod luisteren naar muziek. Niet zomaar muziek, maar via bij de individuele bewoner passende afspeellijsten. Music & Memory komt uit Amerika en de Nederlandse poot werkt nauw samen met de Amerikaanse. 

In ZINGmagazine van juli/augustus 2018 is een impressie over de praktijk in een Nederlands zorgcentrum opgenomen, 'Zingend down memory lane'. Meer informatie over dit nummer is hier te vinden. 

 

Meer over dit onderwerp: 


01 ZM81 18

De driehoek van John Rutter

Een prachtig interview met John Rutter in ZINGmagazine van juli/augustus 2018. 'Een levende legende' wordt hij genoemd op de omslag van het blad. De kop boven het artikel luidt: 'Op zoek naar de volmaakte harmonie'. In de inleiding op het interview staat meteen al een kenmerkende quote: 'Van drie minuten werken met een zanger leer je meer dan drie jaar studie koorcompositie'. 

In het interview gaat het o.a. over de onverbrekelijke band tussen componist, uitvoerende en publiek. Rutter zegt daarover:

'Die driehoek is voor mij wezenlijk. Zonder componist geen muziek en geen uitvoerenden en zonder uitvoerenden geen publiek.'

Even verder:

'Daarom wil ik muziek componeren die deze onverbrekelijke driehoek versterkt. Ik wil dat mijn muziek de uitvoerenden en de luisteraars meeneemt op een mooie reis waarin iedereeen zich heel en geheeld voelt. Ik hoop dat ook dat mijn muziek een helende werking heeft. Dat wil niet zeggen dat mijn muziek altijd comfortabel moet voelen. Er valt zeker ook spanning en conflict in te ervaren, maar het uiteindelijke doel is 'wholeness', heelheid van leven en ervaring. In de muziek van Bach hoor je dat in de manier waarop hij met de kunst van het contrapunt het hoogste probeerde na te streven.'

Rutters muziek is bij vele koorzangers (en luisteraars), ook die uit de wereld van de kerkmuziek, geliefd. Zelfs bij de Royal Wedding van onlangs - de huwelijkssluiting van de Engelse prins Harry en Meghan Markle - klonk zijn muziek ('The Lord bless you and keep you'.
Terzijde: dat was leuk voor de kinderen die een week eerder mee hadden gedaan aan de Kerkmuziekdagen voor de Jeugd (KMDJ) van Kerkzang.nl. 'Ze zongen daar ook een liedje van de KMDJ', aldus enkele van de deelnemers... 

ZINGmagazine, juli/augustus 2018 - meer informatie


Gregoriaans

musicforthesoul monks2

Gregoriaans is 'het geluid van de stilte'. In ieder geval, zo ervaren velen het. Het is muziek de verstillend werkt, rustgevend zelfs. Het is muziek die verbinding legt met het verleden, andere tijden, andere werelden, verbinding tussen toen en nu, muziek die op die manier springlevend is. 

Het is waar, de vorige regels. Alleen is daarmee niet gezegd wat Gregoriaans nu echt is. Geluid van de stilte, muziek die verbinding legt met andere tijden en andere werelden? Niet iedereen komt vanzelfprekend uit bij het Gregoriaans.
Gregoriaans is de liturgische muziek die zich in het eerste millenium van de christelijke kerk ontwikkelde en die tot op heden in gebruik is. De humuslaag bestaat uit de Joodse muziek uit de eerste eeuw, en vooral de teksten uit diezelfde traditie (zoals de psalmen). En verder de culturen van de streken waar het christendom vervolgens verspreid raakte. Het Gregoriaans is eenstemmig, Latijnstalig, tekstgericht, liturgisch ingebed. Soms sober reciterend, soms met uitgebreide versieringen. En bovendien: het heeft een eigen notatievorm, waar je ook met jaren muziekles achter de rug nog geen noot van kunt lezen. 

Eeuwenlang was het Gregoriaans de muziek van de Rooms-Katholieke liturgie. Dat is nog steeds zo hoewel het accent in de afgelopen eeuw verschoof naar gezangen in de landstaal. Tegenwoordig klinkt het Gregoriaans ook buiten de liturgie, want de muziek spreekt velen aan, zangers en luisteraars. 

Binnenkort zijn er de volgende activiteiten rond Gregoriaans: 

  • Dag van het Nederlands Gregoriaans Festival, 9 juni 2018 in 's-Hertogenbosch
  • Voorjaarsstudiedag Gregoriaans, 23 juni 2018 in Heel (georganiseerd door Musica Gregoriana en de Sint-Gregoriusverneiging in het Bisdom Roermond (SGV)

Eerder dit jaar vonden  plaats: 

  • Internationaal Festival Gregoriaans Watou, 4-13 mei 2018 in Watou (België) en omstreken
  • Introductiedag Gregoriaans (voor musici), 19 mei in Maastricht (georganiseerd door de Sint-Gregoriusvereniging in het Bisdom Roermond (SGV). 

 


Een zingkamp voor kinderenKMDJ 2017 6 kopie 2

Kerkmuziekdagen voor de Jeugd

Al meer dan twintig jaar organiseert Kerkzang.nl, een van de bewoners van het Huis van de Kerkmuziek, de Kerkmuziekdagen voor de Jeugd, een vrolijk en inspirerend zingkamp voor kinderen en jongeren.
Natuurlijk gaan deze Kerkmuziekdagen voor de Jeugd over kerkmuziek, in allerlei soorten en maten. Per dag zijn er een aantal repetities. Daaromheen is er ruimte voor recreatie-activiteiten en lekker eten. Op zondagochtend werken alle deelnemers, als jongerencantorij, mee aan een kerkdienst.

Dit jaar vinden de Kerkmuziekdagen voor de Jeugd plaats in Haaksbergen. De kerkdienst, op zondag, is die van de Ontmoetingskerk in Enschede. De Kerkmuziekdagen voor de Jeugd sluiten af met een concert, aanvang 13.30 uur in de Ontmoetingskerk. Belangstellenden zijn van harte welkom! 

Wil je nog mee? Dat kan, maar laat het dan snel weten en bel Willeke Smits, 06 – 21 545 969

Meer informatie over de aflevering van 2018 (en lees ook een terugblik op het kamp van 2017). 

 

Artikelen over kinderen en kerkmuziek


Een week rond liturgie en kerkmuziekHoeven

Sinds jaar en dag komen in de zomer allerlei mensen samen voor een studieweek rond liturgie en kerkmuziek. Voor de meesten geldt: als je eenmaal een keer hebt meegedaan, wil je een volgende wéér! Wees dus gewaarschuwd als je verder leest... 

Van 17-20 juli 2018 vindt deze studieweek opnieuw plaats. Het is een activiteit van de Protestantse Kerk (en het Huis van de Kerkmuziek is er inmiddels ook bij betrokken). Iedereen die er plezier in heeft om ontspannen muziek te maken en die ook meer wil weten over de achtergrond en betekenis van liturgie. Sommigen geven zich individueel op, anderen samen met anderen (gezinsleden, cantorijleden, voorgangers en kerkgangers, dirigenten en zangers).
Elke dag wordt er ongeveer zes uur gewerkt aan zang, afgewisseld met inleidingen van verschillende theologen. De leiding van Hoeven bestaat uit Elske te Lindert, Monique Schendelaar, Aleida Post, Gijs van Schoonhoven, Theo Menting en Maarten Diepenbroek. Locatie is Centrum Bovendonk te Hoeven (nabij Bergen op Zoom).

2018: Nu laat ons gaan

Het thema van dit jaar is Nu laat ons gaan. Aan het eind van de dienst, voordat de zegen wordt gegeven, wordt vaak een zending uitgesproken, de kerkgangers worden heengezonden. Die zending is een belangrijke schakel tussen dat wat in de liturgie is gevierd en dat wat in de wereld te doen staat, gerechtigheid doen, vrede brengen, het evangelie handen en voeten geven. Vieren en dienen horen bij elkaar, maar hoe doe je dat, hoe verbind je in het dagelijks leven het vieren met het dienen? 

Meer weten?

Alle informatie is te vinden op de site van de Protestantse Kerk


Kings college choir boysMeedoen aan de Matthaüs: een levensveranderende ervaring

De Matthäus-Passion van Bach vraagt om een jongenskoor. Tweemaal een indringende koraalmelodie - een heldere, aandachtvragende rode draad die opstijgt uit het ingewikkelde weefsel van koor- en orkest. Wat doet dit met de jonge zangers? Stel dat het koor geen vrouwenstemmen maar jongenstemmen heeft, dat dus het hele werk met jongens wordt gezongen: wat doet dat met de zangers, jongens - soms ook meisjes - ergens tussen de 9 en 13 jaar? 

Als ze ergens antwoord op die vraag weten, dan is het in Engeland, het land van de boys choirs. 'Zingen in dit koor is een vorm van topsport' zegt Stephen Cleobury. Het koor waar hij het over heeft, het King's College Choir, behoort inderdaad tot de absolute top. 'Iedereen wil de beste zijn. Er wordt heel wat af gediscussieerd als er een nieuw stuk moet worden ingestudeerd. Alsof hun leven ervan afhangt.'

Het Choir van King's College komt dit jaar op Palmzondag naar Laren voor de Matthäus Passion. Cleobury leidt het koor al meer dan 30 jaar en hij heeft al heel wat jonge zangers zien langskomen. Als hij iets zegt over de vraag wat het met kinderen en pubers uit de leeftijdsgroep doet om een werk als de Matthäus te zingen, weet je dat het hout snijdt. Dit zegt hij bijvoorbeeld: 'Zingen in een koor is een levensveranderende ervaring en niet alleen vanwege de kans om op topniveau te zingen. Je geeft de jongens een intellectuele en artistieke basis mee die ze nooit zullen vergeten. Ik heb het idee dat de muziek hen sneller volwassener in het leven laat staan. Een werk als de Matthäus Passion levert mooie gesprekken op. We hebben het dan uitgebreid met elkaar over wat het betekent. Hoe jong ze ook zijn, ze begrijpen wat de onderliggende thematiek is.'

Net als topsport is ook een topkoor slechts voor enkelen weggelegd. Maar de vormende kracht speelt ook bij alle andere niveaus. Vandaar dat het citaat van Cleobury er een is om op door te kauwen, om te zien wat het betekent voor vorming en scholing van kinderen. 

De citaten van Stephen Cleobury komen uit een interview met hem, in de Telegraaf van 18 maart jl. 

 

Meer over kinderen en kerkmuziek


Kopie van 2018 SOJ lichtemuziek

Lichte muziek in de kerk

'Lichte muziek is muziek met een beat'. Een uitspraak van Wim Ruessink in het themanummer over muziek van Handelingen (tijdschrift voor praktische theologie en religiewetenschap; zie ook hieronder). In het interview met hem kreeg hij de vraag voorgelegd 'Wat versta jij onder 'lichte muziek in de liturgie'. Zijn antwoord: 'Karakteristiek voor lichte muziek is de beat, een duidelijk, kenmerkend ritme, de puls in de muziek, een steeds herhaalde (maat)slag. Lichte muziek is dus te omschrijven als muziek met een beat, te begeleiden met een band.'

Het lijkt zo gemakkelijk - muziek met een beat, te begeleiden met een band. Maar in de praktijk blijkt het een hele hobbel. Hoe doe je dat, lichte muziek in de liturgie? Betekent het dat je per se van kleur moet verschieten? Kan het anders? De Beraadgroep Liturgie en Kerkmuziek van de Protestantse Kerk in Friesland organiseerde met oog op deze vragen de themamiddag Lichte muziek in de kerk, 10 maart 2018 te Wolvega.  Het doel van deze middag was te leren hoe je op een zinvolle manier lichte muziek kunt integreren in vieringen, en hoe je de kwaliteit van lichte muziek in de viering kunt verhogen. Johan Klein Nibbelink, popcantor in Winterswijk, en Ulbe Tjallingii gingen op dit onderwerp in. 

'Ook bluesjes of jazzwaltz in de kerk'

Onder deze kop stond in de Leeuwarder Courant een uitgebreid verslag van deze middag. Lichte muziek kan prima geïntegreerd worden, zonder de hele liturgie over te nemen én ook zonder in eenzijdigheden te vervallen. Lees dit artikel

Verwante artikelen:

 


ND 280218 Muziek als tool in het pastoraatMuziek als tool in het pastoraat

Het onderwerp 'Kerkmuzikaal pastoraat' heeft de krant gehaald. In het Nederlands Dagblad van 28 februari 2018 worden drie mensen die op een of andere manier bij dit onderwerp betrokken zijn kort geinterviewd. Allereerst Bud Grüwel, pastoraal psycholoog: 'Ik werk met mensen die meer nodig hebben dan een pastoraal gesprek, omdat hun problematiek zwaarder is'. Met enkele voorbeelden illustreert hij hoe muziek daarbij 'werkt'. Grüwel nam eerder contact op met het Huis van de Kerkmuziek over dit onderwerp en dat leidde medio 2017 tot een bescheiden inventarisatie naar muzikaal pastoraat in de praktijk; het resultaat daarvan is hier te vinden.

De andere twee die kort worden geïnterviewd zijn gemeentepredikant Maarten Diepenbroek  en geestelijk verzorger Kersten Storch. De eerste neemt naar een pastoraal gesprek altijd een liedboek mee en in de meeste gevallen wordt er ook gezongen. 'Zodra je begint te zingen, gaan mensen open'. Kersten Storch bouwt in haar werk in de ouderenzorg verder op de 'kerkmuzikale biografie' die mensen hebben opgebouwd, liederen bijvoorbeeld die hebben geklonken bij een uitvaart of huwelijk. 'Bij het zingen ervaar je iets en hoor je jezelf op een andere manier. Je ervaart je eigen lichaam, hoe het in- en uitademt.'

Het artikel kan hier worden gelezen. Zie ook hier

Meer over dit onderwerp: 


Brockes Portret

De andere Duitse Barokpassion

Dat er in de Duitse Barok meer passionen werden geschreven dan de Matthäus- en Johannes-Passion van Bach weten veel kerkmuziekliefhebbers wel. Ze kennen de passies van Schütz en misschien ook wel die van Demantius of Meder. Maar in de eeuw waarin de twee bekendste passionen aller tijden werden geschreven, ontstond er ook ander, nieuw passionsgenre, het zogenaamde passie-oratorium. De bekendste vertegenwoordigers daarvan zijn de zogenaamde Brockespassionen. Die van Händel als eerste, maar ook Telemann, Keiser en Mattheson schreven er een (Keiser direct na het ontstaan van de tekst in 1712, gevolgd door Händel en Telemann in 1716 en in 1719 ook door Mattheson.

Het kenmerkende van het passie-oratorium is, dat de rode draad niet langer een van de letterlijke evangelieteksten is, maar dat de lijdensgeschiedenis wordt vertelt in een vrije, poëtische vorm. De benaming Brockespassionen is ontleend aan de schrijver van de teksten, Barthold Brockes. Hij schreef deze passietekst in 1712, onder de titel 'Der für die Sünden der Welt gemarterte und sterbende Jesus'. Andere teksten voor passionsoratoria waren er ook: 'Der blutige und sterbende Jesus' (C.F. Hunold) en 'Geistliche Oratorium oder Der gottliebenden Seelen Wallfahrt zum Kreuz und Grabe Christi' van G. Bronner De titels spreken voor zich; ze geven de geest van de tijd weer.
Deze ontwikkeling ging niet zonder slag of stoot. Ging de passion niet veel te veel de kant van de opera op? Ging het niet om menselijk luisterplezier in plaats van een religieuze en diepserieuze gebeurtenis? Was het niet veel te Italiaans (en dus niet langer lutheraans zoals je in Duitsland mocht verwachten? Mogen dit soort vrije poëtische teksten wel worden gezongen in de kerk? De genoemde Brockespassionen waren er eerder dan de passionen van Johann Sebastian Bach, maar toch schreef deze al zijn passionen 'gewoon' op basis van de evangelietekst, te beginnen in 1723 met de Johannes-Passion. Volgens een van de kerkgangers van toen was de muziek toch al op het randje, 'het lijkt wel een opera', verzuchtte ze. 

Brockeswijzer

Het Apollo Ensemble start dit jaar met een drieluik rond de Brockes-passionen. In maart van dit jaar, 2018, voeren zij in zes Nederlandse plaatsen de Brockes-Passion van Händel uit. Volgend jaar staat de Brockes-Passion van Telemann op het programma en in 2020 volgt de Johannes-Passion van Bach (inderdaad, geen Brockes-tekst maar wel: Brockes-invloed).
Met oog hierop introduceert het Apollo Ensemble een speciale Brockeswijzer. Wie meer over Brockes en de ontwikkelingen rond de geschiedenis van de passie in deze tijd wil weten, vindt hier boeiende informatie! Rebekah Ahrendt, hoogleraar in Utrecht, heeft de teksten geschreven: over Barthold Brockes en zijn tekst, over het theologische debat rond de Brockespassionen en het passie-oratorium, en over Händels Brockespassion  Het is mogelijk om informatieve en inhoudelijke vragen te stellen. Ook discussie is mogelijk. Een heus Brockesplatform dus! 


Carolyn Gilette

Kerklied en actualiteit

'Toen een aarbeving Port-au Prince in Haïte acht jaar geleden in puin legde, snelden hulpverleners toe, gingen journalisten erheen om verslag te doen en schreef Carolyn Gilette een gezang. En toen vorig jaar een orkaan Houston deed overstromen, zonnen politici op maatregelen, klommen opiniemakers in de pen en schreef Carolyn Gilette een gezang.' 

Zo opent een artikel in Trouw van 23 januari 2018 over dominee Carolyn Gilette. Carolyn Gilette is verbonden aan de Overbrook Prestbyterian Church in Philadelphia, Amerika. Zij is ook kerklieddichter. Haar werk ontstaat op de huid van de actualiteit. Dat doet ze vanaf 1998. In dat jaar trok de orkaan Mitch een verwoestend spoor door Midden-Amerika. Gilette was daar net op werkbezoek geweest en was daardoor extra op het gebied betrokken. Ze schreef daarom een lied. 'Een klaagzang eigenlijk. En ik schreef hem op zo'n manier dat kerken hem misschien zouden kunnen gebruiken voor de collecte, om geld op te halen voor hulp.' Haar echtgenoot en collega zette het lied op internet en velen maakten er direct gebruik van. Inmiddels heeft Gilette een eigen website, vol met liederen bij de actualiteit. Bas de Hond, Amerika-correspondent van Trouw, noemt haar in zijn artikel 'een gezongen persbureau'. Overigens: het gaat bij deze liederen niet het verspreiden van nieuws. Lees bijvoorbeeld dit citaat: 'Een vrouw in Virginia vertelde Gillette dat ze minder negatief tegenover immigranten stond sinds ze te zingen kreeg:

Maria en Jozef, bang voor Herodes
en zijn soldaten, haastten zich heen
over de grenzen, met hun kind Jezus
vlucht'ling en Heer was Hij in één

Die vrouw had vast wel eerder discussies gehoord of gevoerd over de vraag of de VS meer of minder vluchtelingen moet opnemen. "Ja, maar als je zingt dan raakt het je hart en je hoofd op een andere manier", zegt Carolyn.'

Kerklied en actualiteit, het is op zich niets nieuws; veel kerkliederen uit de loop van de eeuwen ontstonden vanuit een concrete actuele situatie. Voor zangers van nu gaat dat om iets van vroeger, van toen. Bij de liederen van Gilette gaat het over dat wat nu in het nieuws is, en dat is toch anders.

Het interview kan hier worden gelezen. Carolyns Gilettes website: http://www.carolynshymns.com/  

 

Verwant artikel: 


een door God geschonken gaveTijd om te lezen?

Twee tips voor ieder die dezer dagen wat meer tijd heeft om te lezen (natuurlijk met passende muziek erbij):

Luther en Nederland

Het Nederlandse protestantisme, en dus ook de Nederlandse protestantse kerkmuziek, is vooral calvinistisch geörienteerd. Maar vergis je niet, er is in die Nederlandse kerkmuziek wel degelijk sprake van 'Luthers erfenis'. En die gaat verder dan de Liturgische Beweging en de aandacht daarbinnen voor de Lutherse kerkmuzikale traditie. Wie meer wil weten over het lutherse kerklied alhier in de 19de- en 20ste eeuw of over de relatie tussen Luthers opvatting en het lied in zending en evangelisatie moet het boek Een door God geschonken gave. Luthers erfenis in de Nederlandse Protestantse Kerkmuziek eens ter hand nemen. Het gaat hier om deel 25 (2017) van het Jaarboek voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme na 1800. In acht verschillende artikelen wordt het onderwerp belicht. Op deze manier komen er allerlei invalshoeken, boeiende praktijken en ontwikkelingen aan de orde. Behalve de twee al genoemde artikelen (van respectievelijk Hans Jansen en Jan Smelik), zijn er bijdragen van Geert Procee (over de Lutherse Kerk in Utrecht), Jan Hage (over de invloed van de 20ste-eeuwse Duitse kerkmuziekbeweging in Nederland), Mieke Breij (over Dolf Hendrikse en Maarten Kooij), Paul van Trigt (over Jan Wit) en Klaas Holwerda (over het Liedboek van 2013). Dick Akerboom legt onder dit alles een goed fundament met het openingsartikel over Luthers visie op liturgie en kerkmuziek (en denk niet dat er over dat laatste al voldoende geschreven is, want het is een waardevol, breed overzicht!). 

Een uitgave van Meinema. Zie voor meer informatie hier


Verheffing en solidariteit

Vakvereniging voor katholieke kerkmusici

In 2017 vierde de KDOV, een van de bewoners van het Huis van de Kerkmuziek, zijn 100-jarig bestaan. Ter gelegenheid daarvan verscheen het boek Verheffing en solidariteit. Een eeuw Katholieke Dirigenten en Organisten Vereniging 1917-2017, en daarin wordt de geschiedenis van de 100-jarige verteld. Enerzijds veel feiten en details waar je maar net in geïnteresseerd moet zijn. Maar anderzijds een bijzonder illustratief verhaal over een voortdurende inzet voor de kwaliteit van liturgische muziek, de vakbekwaamheid van de spelers in het veld en een eerlijke rechtspositie voor de kerkmusici. De KDOV - Katholieke Dirigenten- en Organisten Vereniging begon zijn leven in 1917 als Rooms-Katholieke Organisten en Directeuren Vereeniging; in 1959 werden de 'directeuren' 'dirigenten' en bovendien wisselden zij van plaats met de organisten, kenmerkend voor de rooms-katholieke kerkmuzikale praktijk. Als je het boek doorleest bekruipt je de gedachte 'eigenlijk is er niets verandert. Nog altijd moet er aandacht gevraagd worden voor de kwaliteit van muziek in de liturgie, voor de belangen van vakbekwamen kerkmusici, voor opleidingen.' Dat is ook wat de auteur in het slothoofdstuk benadrukt. De titel van dat hoofdstuk: Epiloog: De geschiedenis herhaalt zich, maar nooit op dezelfde manier

Een uitgave van Verloren. Zie voor meer informatie hier


The Psalm experience

Maatschappelijk relevant? 

Heeft (kerk)muziek maatschappelijke relevantie? Voor de mensen uit het vak is dat doorgaans geen vraag. Zij zijn er van overtuigd en dat is maar goed ook. Anderen aarzelen misschien. Ja? Nee? Lees in dit verband eens de impressie van The Psalm Experience in New York, waar het Nederlands Kamerkoor aan meewerkte (eerder dit jaar ging dit programma in Nederland onder de kop 150 Psalms. Het verslag werd geschreven door de directeur van het NKK. Je aarzelt geen moment meer als iemand je de vraag naar de relevantie van (kerk)muziek stelt... Je vindt het verslag hier

 

Verwant artikel: 


Handelingen2017 4 omslag totaal

Geen geloof zonder muziek

Themanummer

Con Spirito. Geen geloof zonder muziek - dat is de invalshoek van het themanummer over muziek en geloof van Handelingen. Tijdschriften voor Praktische T

heologie en Religiewetenschap. Het is een waardevolle uitgave, met artikelen van auteurs die allemaal op een of andere manier werkzaam zijn op het snijvlak van theologie en muziek.

Sommige artikelen geven inzicht, zoals het artikel van Willem Marie Speelman over de betekenis van muziek. Ooit gerealiseerd dat het daarbij gaat om beweging en volgen? Even inzichtgevend is het artikel van Jannieke Bruin-Mollenhorst waarin ze muziek typeert als een toevluchtsoord, ruimte voor rust en focus.

Andere artikelen zijn informatief; zo geeft Marcel Zwitser een beschrijving van de ontwikkeling van het Gregoriaans. En nee, dat is geen artikel voor de liefhebber, want het gaat over de wisselwerking tussen liturgie, tijd en cultuur. Even informatie is het artikel van Marcel S. Zwitser over de muziek van Olivier Messiaen, Arvo Pärt en Sofia Gubajdulina, muziek voor de concertzaal, muziek die christelijke spiritualiteit ademt.

Twee artikelen geven inzicht in het werken met muziek in het pastoraat. Annemiek Vogels beschrijft hoe zij werkt met 'Bach als pastor', Kerstin Storch vertelt hoe belangrijk muziek is in haar werk als geestelijk verzorger en ook waarom dat zo is. René Rosmolen noemt een sprekend begrip in een korte tekst over zingen met demente bewoners: viergeheugen. Een waardevolle term. 

De praktijk staat centraal in artikelen over kinderen (Anje de Heer i.s.m. Catrien Posthumus Meyjes) en jongeren (Jaap van den Akker), en in het mooie interview met Wim Ruessink over zijn geïntegreerde kerkmuzikale praktijk in Winterswijk. Praktisch op een andere manier is het artikel van Lydia Vroegindeweij over de mogelijkheden van de Kerkliedwiki. 

Meer informatie over dit nummer is hier te vinden. 


Arvo Part Ratzingeri preemia MVx 'Nobelprijs voor Theologie' voor Arvo Pärt


Paus Franciscus reikte op 18 november jl. de Ratzinger Prijs uit aan Arvo Pärt. De Ratzinger Prijs is een theologische prijs; in de wandelgangen spreekt men ook wel over de Nobelprijs voor Theologie. Voor het eerst wordt de prijs nu ook aan een niet-theoloog uitgereikt. Of is een componist als Pärt in feite een theoloog? De toekenning van deze prijs voor opmerkelijk theologische onderzoek aan een componist is hoe dan ook veelzeggend. 

Bij de prijsuitreiking bespeelde Pärt een vleugel van Joseph Ratzinger of wel Paus Benedictus XVI. Hij begeleidde o.a. Matteo Ruggeri, 13-jarige solist van het koor van de Accademia Nazionale di Santa Cecilia, in zijn Vater Unser. Datzelfde stuk, opgedragen aan Benedictus, klonk eerder in het Vaticaan, namelijk bij het 60-jarig priesterjubileum van Paus Benedictus. Een opname van Pärt en Ruggeri is hier te zien en te beluisteren. 


liederen met een verhaal

Muziek laat de bijbel spreken

Onder deze titel verscheen op www.preekwijzer.nl een mooie blog. De schrijver is Heleen Weimar, predikant in Hilversum en samen met Wim Kloppenburg auteur van het boek Liederen met een verhaal. Acht bijbelse cantica (Skandalon 2015). Een citaat: 'Muziek geeft duiding aan teksten, een non-verbale intepretatie'. 

En: 'Het ontstaan van verbindingen tussen mensen onderling, wereldwijd en de eeuwen door, met de hemel en de aarde en met teksten die daarover gaan – dat is precies wat ik hoop dat er in een dienst of in een preek gebeurt. En daar kan muziek dus een grote rol in spelen. 'De laatste jaren ben ik aan het ontdekken hoe vruchtbaar het kan zijn om met name rondom bijbellezing, uitleg en verkondiging muziek te betrekken''. 

Hoe de auteur dat doet? Lees hier de de hele blogtekst. Meer over het boek Liederen met een verhaal is hier te vinden. 


Woordwolk Mijn leven is een splinter aan de tijd

Nogmaals: Kerkmuzikaal pastoraat

Het onderstaande berichtje werd opgepikt door iemand die onderzoek doet naar 'ervaringen in het toepassen van muziek (zingen/spelen/luisteren) in een individuele of kleine groepsgerichte pastorale setting’. 

Dat leidde vervolgens tot een bescheiden informatieve ronde onder een aantal theologen en kerkmusic. Het resultaat laat een boeiend overzicht van ervaringen, gedachten en literatuur zien. Aan de ene kant is duidelijk dat muziek in het pastoraat een belangrijke en vooral ook geheel eigen rol kan spelen. Aan de andere kant werd ook duidelijk dat er weinig over bekend is. Kortom: het belang van (kerk)muziek in het pastoraat is duidelijk, maar het hoe-en-wat is veel minder duidelijk - dat gaat vooral tastenderwijs. 

De uitkomsten van de informatieronde zijn in een document verzameld. Dat kan hier worden gedownload.

Reacties en aanvullingen horen we ook nu heel graag! Reageer.

 

Verwante artikelen:


Kerkmuzikaal pastoraat?lewy body dementia 2

Een klein maar opmerkelijk berichtje in ZINGmagazine van juli/augustus 2017. Het heet Muziek en dementie en het gaat over het project 'Mind the music'. Studenten van het Utrechts Conservatorium gaan, in samenwerking met een grote zorgorganisatie, eens per week op bezoek bij mensen met dementie. Ze spelen en zingen liederen van vroeger, improviseren, luisteren samen naar hun beider lievelingsmuziek. 

Idee voor de kerkmusicus: Kerkmuzikaal pastoraat bij hoogbejaarden, al dan niet met dementie, of anderen die aan huis gebonden zijn? 

Zijn er kerkmusici die met zo'n vorm van kerkmuzikaal pastoraat ervaring hebben? Zo ja, laat het ons dat weten via info@huisvandekerkmuziek.nl

Informatie over Mind the music
Leestip: Michael Heymel, Wie man mit Musik für die Seele sorgt. Uitg. Grünewald (2006)

 

Verwante artikelen:


De andere klank van het Liedboek

LiedboekSessions cd voorzijde

Benieuwd naar de andere klank van het Liedboek?

Luister dan eens naar de cd: Sessions - Het Liedboek: veelzijdig en verrassend. Veertien liederen uit het Liedboek, gearrangeerd, gespeeld en gezongen door Johan Klein Nibbelink (gitaren, basgitaar, HandSonic, sequenser, zang), Wim Ruessink (toetsen, tenorblokfluit, tin whistle, low whistle, melodica, zang) en Marianne Westerveld (sopraansax, altsax, tenorsax, basgitaar, zang). Het klankbeeld van lichte muziek, met elementen uit pop, jazz, folk en klassiek - niet omdat het moet maar omdat het past. 

Naar aanleiding van de cd kan een voorstelling worden geboekt, waarbij lokale muzikanten kunnen mee-jammen. Zie voor meer informatie www.liedboeksessions.nl.

Verwante artikelen:

  • Zie voor het onderwerp Lichte muziek in de liturgie ook op de speciale pagina over dit onderwerp;

In de kerk is iedereen muzikaal


Ook al zal niet iedereen zomaar van zichzelf zeggen dat hij of zij muzikaal is, het is een feit dat heel veel mensen wat met muziek hebben.*) Meestal gaat dat ook verder dan de ervaring dat iets een ‘een mooie compositie’ is of ‘een leuk nummer’. Muziek kan mensen diep raken, muziek raakt door het luisteren of spelen geladen met betekenis en ervaring. Geen wonder dat kerk en muziek een koppel zijn. Of: geloof en muziek. Of: zingeving en muziek. In het Huis van de Kerkmuziek gaat het over die combinatie.

Bij muziek gaat het over mensenkoor2

Muziek kan actief en passief. Actief als je zelf musiceert, passief als je luistert. Hoewel, passief?Dat is nog maar de vraag. Mensen gaan door luisteren bewegen – een voet tikt, een hand beweegt, even is er een luchtgitaar, er wordt een dansje gemaakt, er wordt mee geneuried, gehumd, gezongen. Bij muziek gaat het over de hele mens. Als je zelf speelt of zing geldt dat nog meer. Dan is het hele lichaam erbij betrokken, via armen, handen en vingers, via lippen, mond en adem, via intellect, verbeeldingskracht en inlevingsvermogen. Muziek appelleertaan gehoor en aan herkenning van klank en patroon, het heeft te maken met emotie en regulering van emotie, met stress en stressbeleving, met motivatie en stimulans. En dat niet alleen op individueel niveau, want als je samen musiceert ontstaat er één muzikale beweging, één stroom, één uitwisseling. Muziek is samenbindend en tegelijk uiting van gezamenlijkheid. Geen wonder dat muziek juist in de kerk, in de gezamenlijkheid van de liturgie, een plaats heeft. In het Huis van de Kerkmuziek gaat het ook daarover.

Kerk en muziek

In de kerk wordt muziek gemaakt. Het is zelfs een van de weinige plaatsen waar mensen die niet zelf een instrument bespelen, op een koor zitten of regelmatig naar concerten gaan, toch actief muziek maken. Samenzang – samen zingen – is een van de kenmerken van een kerkdienst. Die samenzang wordt begeleid door een of meerdere instrumenten, die samenzang kan ook omlijst en geïnitieerd worden door een koor of een voorzanger. Zo gaat het al eeuwenlang. Zo ontstond er een rijk repertoire en dat breidt zich nog steeds uit. Gewone kerkliederen maar ook grote en indrukwekkende composities zoals de cantates van Bach of het Requiem van Mozart. Muziek waarin de gewone kerkganger, de gewone liefhebber en de vakmensen elkaar ontmoeten, elkaar inspireren, adem en emoties delen. In het Huis van de Kerkmuziek gaat het over die ontmoeting, die wederzijdse inspiratie.

*) naar: Henkjan Honing, Iedereen is muzikaal. Wat we weten over het luisteren naar muziek. Uitgeverij Nieuw Amsterdam, 2012.